Thu

Hồi ức về một con người

- Hoài Việt -

Thế là anh đã ra đi. Vĩnh viễn không quay lại.
Trên nẻo đường hun hút ấy vẫn như còn thấp thoáng bóng anh: dáng vóc trượng phu lừng lững, hiền lành đến nhút nhát, hóm hỉnh rất hồn nhiên. Có phải vì vậy mà quanh anh đã dệt nên rất nhiều huyền thoại? Thành tố chủ đạo của chất người Quang Dũng không phải là võ mà là văn.

Rồi cái mũ lá thay cho mũ calô. Thanh kiếm Nhật treo lên, cầm lên tay cây bút. Có phải vì một lá thư Nguyễn Trãi thay được cho một đạo binh hạ thành Tam Giang. Hay vì cái "xơ ranh" không cứu được dân tộc tính AQ nên theo Lỗ Tấn mà tự vũ trang cho mình cây bút? Thanh kiếm trở thành đồ trang trí, thỉnh thoảng vẫn múa lên, hoa rơi tuyết rụng nhưng mấy ai biết, mấy ai hay. Còn Tây Tiến, Đôi mắt người Sơn Tây... thì được bay đi từ nhiều cửa miệng.

Nhưng qua khẩu khí đó, người ta biết con nhà võ làm văn. Cũng như cái tinh thần thượng võ, cái khí, cái thần của văn học ấy được đúc nên từ lòng yêu thương gắn bó với xứ Đoài đất đá ong có bầu trời nhiều mây trắng lắm. Quang Dũng yêu con sông Đáy "ngàn dâu xanh ngắt một màu", yêu núi Ba Vì mờ cao, yêu cánh đồng vàng Bương Cấn, yêu rặng Sài Gòn gắn với động Hoàng Xá... đẹp như tranh. Từ đó mà yêu biển, yêu rừng... yêu nên tìm đến, tìm đến mà hội nhập. Gót chân "giang hồ xê dịch" của anh kể cũng đã đặt đến nhiều nơi. Những nơi đó, anh nhập với trời đất, với con người...

Trời đất "tự nó", con người "tự nó". Nên trong thơ, trong vẽ của anh không thấy cảnh cao sang quyền quý, không thấy bàn tay "trau lục chuốt hồng", rất dân dã nên rất Việt Nam. "Quán bên đường" thương một cô chủ sốt rét rung giường; "Đôi mắt người Sơn Tây" nhớ cô bán cà phê phố Sêu người "đồng hương đồng khói"; "Hoa chanh" ấy là mùi ở vườn ta... Bức vẽ "Gốc bàng" hỏi nơi nào có cây ấy? Tranh "Chùa cổ" ấy là kiến trúc, là hoa văn miền Bắc Việt Nam... Nói sao cho hết những điều anh tả, anh vẽ. Có chăng chỉ là nói cái sự bức bối đòi bức phá để thoát ra khỏi "đầu ô" mà lang thang nhưng vẫn là lang thang trong đất nước, trong nhân dân mình.

Quang Dũng đọc và học khá nhiều của phương Tây mà không dứt cội nguồn bởi cội nguồn mà vun đắp nên anh. Có nên vì thế mà Quang Dũng vẫn giữ được bản sắc của mình. Anh không mắc cái tật vo tròn bóp méo. Yêu rừng, anh đưa "rừng về xuôi". Khiêm tốn và giản dị, anh quý con tép, con tôm, củ khoai, hột lạc, màu xanh chàm và màu nâu non anh ưa nhuộm áo nhưng không hò hét ồn ào ở cửa miệng hay trong thơ văn. Đối với con người cũng vậy. Biết mình vắt máu ra mà viết nên quý anh em. Anh không dém pha, đố kỵ, anh hay nhỏ nước mắt vì một điều thương tâm.

Anh tin con người và không để mất tính người. Bởi vậy, anh ưa làm vui cho con người. Tôi thường đùa gọi anh là ông "tân cổ giao duyên" bởi anh làm được cả lời ca cho vọng cổ và lại sáng tác được cả nhạc mới. Mà nghe đâu anh ngâm thơ thì không kém Phạm Thành. Tiếc rằng tôi chưa được nghe anh ngâm thì anh đã ra đi. Vĩnh viễn không còn quay lại. Tôi muốn đốt nén tâm hương này cho sáng lên mấy dòng hồi ức về anh.

ĐÔI BỜ

Thương nhớ ơ hờ, thương nhớ ai?
Sông xa từng lớp lớp mưa dài
Mắt kia em có sầu cô quạnh
Khi chớm heo về một sớm mai?
Rét mướt mùa sau chừng sắp ngự
Bên này em có nhớ bên kia
Giăng giăng mưa bụi qua phòng tuyến
Quạnh vắng chiều sông lạnh bến tề

Khói thuốc xanh dòng khơi lối xưa
Đêm đêm sông Đáy lạnh đôi bờ
Thoáng hiện em về trong đáy cốc
Nói cười như chuyện một đêm mơ.

Xa quá rồi em người mỗi ngả
Bên này đất nước nhớ thương nhau
Em đi áo mộng buông hờn tủi
Dòng lệ thơ ngây có dạt dào?
1948

Quang Dũng